หลังจากเตรียมข้อมูล นิยามตัวแปร และกรอกข้อมูลลงในโปรแกรม SPSS เป็นที่เรียบร้อยแล้ว ก็มาถึงขั้นตอนที่เป็นไฮไลต์สำคัญที่สุดของกระบวนการวิจัย นั่นคือ “การวิเคราะห์ข้อมูล” (Data Analysis)
หัวใจหลักของการประมวลผลสถิติทั้งหมดใน SPSS จะรวมศูนย์อยู่ที่เมนูคำสั่งเพียงเมนูเดียว นั่นคือ เมนู “Analyze” บทความนี้จะพาไปสำรวจโครงสร้างของเมนู Analyze และสาธิตการรันสถิติพื้นฐานที่นักวิจัยทุกคนต้องใช้ครับ
🧭 แผนผังเมนูคำสั่งใน Analyze
เมื่อคลิกที่เมนูหลัก Analyze บนแถบเครื่องมือ จะพบชุดคำสั่งสถิติแบ่งออกเป็นหมวดย่อยมากมาย:
- Reports: รายงานสรุปข้อมูล เช่น OLAP Cubes, Case Summaries
- Descriptive Statistics: สถิติเชิงพรรณนา (ความถี่, ร้อยละ, ค่าเฉลี่ย, ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน, Cross-tabulation)
- Compare Means: สถิติเปรียบเทียบค่าเฉลี่ย (One-Sample t-test, Independent Samples t-test, Paired-Samples t-test, One-Way ANOVA)
- General Linear Model (GLM): สถิติขั้นสูงสำหรับวิเคราะห์ความแปรปรวนหลายทาง (Univariate, Multivariate)
- Correlate: สถิติหาความสัมพันธ์ (Bivariate Correlation เช่น Pearson, Spearman)
- Regression: สถิติการถดถอยเชิงเส้น (Linear, Logistic Regression)
- Scale: การทดสอบความเชื่อมั่นของแบบสอบถาม (Reliability Analysis – ค่าแอลฟาของครอนบาค Cronbach’s Alpha)
- Nonparametric Tests: สถิติทดสอบแบบไม่อิงพารามิเตอร์ (Chi-Square, Mann-Whitney U, Kruskal-Wallis)
📊 ตัวอย่างการรันสถิติเชิงพรรณนา (Descriptive Statistics)
สถิติพื้นฐานที่รายงานวิจัยทุกเล่มต้องมี คือการรายงานข้อมูลทั่วไปของกลุ่มตัวอย่างใน บทที่ 4:
1. การหาค่าความถี่และร้อยละ (สำหรับตัวแปรกลุ่ม เช่น เพศ, ระดับการศึกษา)
- ไปที่เมนู Analyze > Descriptive Statistics > Frequencies…
- เลือกตัวแปรที่ต้องการ เช่น เพศ (`gender`), ชั้นปี (`year`) ย้ายเข้าไปในช่อง Variable(s):
- คลิกปุ่ม Charts… หากต้องการให้โปรแกรมวาดแผนภูมิแท่ง (Bar Charts) หรือแผนภูมิวงกลม (Pie Charts)
- กดปุ่ม OK
- โปรแกรมจะเปิดหน้าต่าง Viewer แสดงตารางจำนวนคน (Frequency) และสัดส่วนเปอร์เซ็นต์ (Percent / Valid Percent) ทันที
2. การหาค่าเฉลี่ยและส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน (สำหรับตัวแปรต่อเนื่อง เช่น คะแนน, ความพึงพอใจ)
- ไปที่เมนู Analyze > Descriptive Statistics > Descriptives…
- เลือกตัวแปรคะแนน ย้ายเข้าสู่ช่อง Variable(s):
- คลิกปุ่ม Options… เพื่อติ๊กเลือกค่าที่ต้องการ เช่น Mean (ค่าเฉลี่ย), Std. deviation (ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน), Minimum, Maximum
- กด Continue และกด OK
📑 การอ่านผลลัพธ์ในหน้าต่าง IBM SPSS Statistics Viewer
เมื่อสั่งรันการวิเคราะห์ หน้าต่าง Output Viewer จะปรากฏขึ้นมา:
- แถบด้านซ้าย (Outline Pane): เป็นสารบัญของผลลัพธ์ แสดงลำดับของคำสั่งและตารางทั้งหมด สามารถคลิกเพื่อกระโดดไปยังหัวข้อที่ต้องการได้
- พื้นที่ด้านขวา (Contents Pane): แสดงตารางตัวเลขและกราฟจริง สามารถดับเบิลคลิกที่ตารางเพื่อแก้ไขฟอนต์ จัดข้อความ หรือคัดลอก (Copy) ตารางไปวางในโปรแกรม Microsoft Word ได้อย่างง่ายดาย
🎯 สรุป
การวิเคราะห์ข้อมูลใน SPSS เริ่มต้นง่ายๆ จากการจับคู่ลักษณะของตัวแปรให้ตรงกับคำสั่งสถิติ (ตัวแปรจัดกลุ่มใช้ Frequencies, ตัวแปรเชิงปริมาณใช้ Descriptives หรือ Compare Means) จากนั้นโปรแกรมจะจัดการคำนวณสูตรคณิตศาสตร์ที่ซับซ้อนให้คุณโดยอัตโนมัติภายในเสี้ยววินาทีครับ!
